Murali u Srbiji poslednjih godina postali su neizostavan deo urbanog pejzaža i kulturnog identiteta. Oni nisu samo oslikani zidovi, već i javni dokumenti koji beleže sećanja, emocije i društvene stavove. Projekat „Ćirilicom kroz Srbiju“, koji vodi kaligraf Dušan Mišić, oslikava murale sa ćiriličnim slovima u više od deset gradova, podsećajući prolaznike na značaj nacionalnog pisma. Time se pokazuje kako zidovi mogu postati čuvari tradicije, ali i most između istorijskog nasleđa i savremenog urbanog života.
Beograd je posebno poznat po muralima koji su postali kulturni orijentiri. U Savamali se nalazi mural „La Santa de Beograd“, delo francuskog umetnika Gijoma Albija, koji je grad pretvorio u galeriju na otvorenom. Murali posvećeni Đorđu Balaševiću, Nebojši Glogovcu ili Jelisaveti Načić nisu samo omaž poznatim ličnostima, već i znak da grad pamti i gradi identitet kroz sećanje. Novi Sad je, povodom 50 godina od premijere mjuzikla „Kosa“, dobio mural u saradnji sa ambasadom SAD, čime se pokazuje kako murali mogu biti i kulturni i diplomatski mostovi. Niš, Subotica i drugi gradovi neguju murale posvećene lokalnim herojima, sportistima i anonimnim junacima, čime se lokalni identitet prenosi na zidove.
Murali su, međutim, i polje sukoba. Kada se pojavi mural posvećen kontroverznoj ličnosti, grad se deli – jedni ga vide kao umetnost, drugi kao provokaciju. Upravo ta napetost čini murale moćnim: oni zauzimaju stav, oblikuju identitet i podsećaju da grad nije samo prostor zgrada, već i prostor sećanja, emocija i simbola. U vremenu kada se identiteti često brišu ili preoblikuju, murali ostaju kao vizuelni tragovi – kulturni DNK zajednice, zapis koji se ne može lako izbrisati jer je urezan u zidove i u svest ljudi.
Foto: Ritesh Mandaliya